در این قسمت از پادکست «قضیه»، در خصوص «جاده مالهالند» یکی از رازآلودترین فیلم‌های دیوید لینچ است؛ روایتی میان خواب و واقعیت، هویت و فروپاشی، عشق و حسادت. در این اپیزود، سراغ نشانه‌ها و معماهای فیلم می‌رویم تا ببینیم پشت این داستان پیچیده چه معنایی پنهان شده است.
لینک CastBox قضیه جاده مالهالند
جاده مالهالند اثری است که تماشاگر را در میان بهت و حیرت رها می‌کند. فرض کنید دو ساعت و نیم تمام حواس خود را جمع کرده‌اید تا هیچ جزئیاتی از دستتان در نرود؛ زنی تصادف می‌کند و حافظه‌اش را از دست می‌دهد. زن دیگری با آرزوی بازیگر شدن از راه میرسد. در این میان، یک کلید آبی، یک جعبه آبی، یک گاوصندوق عجیب و مردی ترسناک در پشت یک رستوران وجود دارند که هویت و ماهیتشان در هاله‌ای از ابهام است. وقتی فیلم به پایان میرسد و چراغ‌های سالن روشن می‌شود، اولین جمله‌ای که به ذهن میرسد این است: «خب… یعنی چی؟».
دنیای سینمایی دیوید لینچ، دنیایی است که منطق روزمره در آن کارایی ندارد. او فیلم‌سازی است که از توضیح دادن آثارش فرار می‌کند و معتقد است که توضیح دادن، جادوی فیلم را از بین می‌برد. وقتی در یک مصاحبه از او پرسیدند که فلان تصویر در فیلم به چه معناست، او سکوت کرد، لبخند زد یا موضوع را تغییر داد. او حتی در پاسخ به سوالی درباره علاقه‌اش به الکتریسیته (که در فیلم‌هایش با لامپ‌های چشمک‌زن و صدای جریان برق نشان داده می‌شود)، به سادگی گفت که فقط برق، دود و آتش را دوست دارد و برایش جذاب هستند. برای لینچ، ایده‌ها مانند ماهی هستند؛ اگر ماهی کوچک می‌خواهید باید در آب‌های کم‌عمق بمانید، اما برای صید ماهی‌های بزرگ باید به اعماق تاریک ذهن بروید.
پروژه جاده مالهالند در ابتدا اصلاً قرار نبود یک فیلم سینمایی باشد. لینچ آن را در اواخر دهه نود به عنوان یک قسمت آزمایشی (پایلوت) برای سریال تلویزیونی شبکه ABC ساخت. قرار بود داستان ادامه پیدا کند، شخصیت‌ها معرفی شوند و معماها به تدریج باز شوند، اما شبکه آن را نپسندید و پروژه متوقف شد. تا اینکه یک سرمایه‌گذار فرانسوی وارد میدان شد و به لینچ فرصت داد تا با فیلمبرداری بخش‌های جدید، آن داستان ناتمام را به یک فیلم سینمایی مستقل تبدیل کند. همین تغییر مسیر باعث شد فیلمی متولد شود که انگار از دل یک پروژه شکست‌خورده، دوباره متولد شده است؛ داستانی نیمه‌تمام که به شکلی دیگر ادامه پیدا کرد و نقطه شروع واقعی‌اش هرگز مشخص نشد.
داستان در ظاهر با یک ساختار معمایی ساده شروع می‌شود. زنی در جاده مالهالند تصادف می‌کند و در حالی که حافظه‌اش را از دست داده، وارد آپارتمانی در لس‌آنجلس می‌شود. از سوی دیگر «بتی»، دختری جوان، با استعداد و سرشار از امید برای تبدیل شدن به یک ستاره هالیوود، وارد همان خانه می‌شود و زن ناشناس را پیدا می‌کند. زن ناشناس نام خود را به یاد نمی‌آورد و با دیدن نام روی یک پوستر، نام «ریتا» را برای خود انتخاب می‌کند. آن‌ها با هم همراه می‌شوند تا هویت واقعی ریتا را کشف کنند، کیفی پر از پول پیدا می‌کنند و درگیر یک ماجرای کارآگاهی می‌شوند.
اما این جستجو به جای رسیدن به جواب، خود واقعیت را در هم می‌شکند. در نیمه راه فیلم، جریان روایت کاملاً تغییر می‌کند. بتی دیگر بتی نیست، بلکه «دایان» است؛ یک بازیگر شکست‌خورده و سرخورده. ریتا هم دیگر ریتا نیست، بلکه «کامیلا» است؛ زنی که جایگاه، موفقیت و عشق دایان را تصاحب کرده است. هالیوودِ رویایی و پرامید ابتدای فیلم، جای خود را به یک جهان تلخ، تاریک و پر از حسادت می‌دهد. رویای شیرین دایان درهم می‌شکند و به واقعیت عذاب‌آور تبدیل می‌شود. چهره‌ها عوض می‌شوند، نام‌ها تغییر می‌کنند و خاطرات دیروز به ترس‌های ده ساله پیوند می‌خورند.
یکی از تکان‌دهنده‌ترین بخش‌های فیلم که کلید درک این جهان است، سکانس «کلوپ سیلنسیو» است. بتی و ریتا وارد سالنی عجیب می‌شوند که مردی روی صحنه مدام تأکید می‌کند: «هیچ گروه موسیقی وجود ندارد، همه چیز ضبط شده است». زنی شروع به آواز خواندن می‌کند و اجرای او آنقدر واقعی و دردناک است که بتی و ریتا به گریه می‌افتند. اما ناگهان خواننده وسط اجرا روی زمین می‌افتد، در حالی که صدای آواز او همچنان در سالن پخش می‌شود. این سکانس عصاره سینمای لینچ است؛ حتی وقتی به وضوح می‌دانیم همه چیز فریب، تصویر و دروغ است، احساسی که تجربه می‌کنیم کاملاً واقعی است.
لینچ معتقد است که ما انسان‌ها به طور ذاتی کارآگاه هستیم؛ ذهنمان اطلاعات را نگه می‌دارد، نشانه‌ها را کنار هم می‌گذارد و سعی می‌کند از آن‌ها الگو بسازد تا به نتیجه برسد. او برای کمک به مخاطبان، ده سرنخ برای درک فیلم ارائه کرد؛ از توجه به آباژور قرمز و فنجان قهوه تا دقت به اینکه کلید آبی به چه کسی داده می‌شود و عمه روث کجاست. اما در نهایت، رویکرد لینچ نشان می‌دهد که او از ما می‌خواهد دست از تلاش برای یافتن یک پاسخ قطعی و خط‌کشی‌شده برداریم. یک اثر هنری یک مسئله ریاضی نیست که جوابش در انتهای کتاب نوشته شده باشد. اگر لینچ جواب نهایی را می‌داد، لذت کشف کردن از بین می‌رفت و فیلم به یک گزینه سه کلمه‌ای تقلیل پیدا می‌کرد. جاده مالهالند تجربه‌ای است از گم شدن در تاریکی، لمس ترس‌ها و رویاها، و پذیرش معمایی که قرار نیست هرگز با منطق روزمره حل شود.
