- نویسنده: امیر ابراهیم‌خلیلی
- راوی: شادی امیری
در این قسمت از پادکست «قضیه»، به سراغ «سرقت موزه گاردنر»، یکی از رازآلودترین پرونده‌های حل‌نشده تاریخ هنر می‌رویم؛ روایتی میان تاریکی و شاهکارها، فریب و جسارت، قاب‌های خالی و گنجینه‌های گمشده. در این اپیزود، نشانه‌ها و معماهای آن ۸۱ دقیقه عجیب را بررسی می‌کنیم تا ببینیم پشت این سرقت نیم‌میلیارد دلاری چه رازی پنهان شده است.
لینک CastBox قضیه بزرگترین سرقت حل نشده تاریخ
ساعت از یک و نیم نیمه‌شب ۱۸ مارس ۱۹۹۰ گذشته بود و شهر بوستون آمریکا پس از پایان شلوغی‌ها و جشن‌های روز سنت پاتریک در آرامش فرو رفته بود. اما در ساعت ۱:۲۴ بامداد، زنگ در ورودی موزه «ایزابلا استوارت گاردنر» به صدا درآمد و سرنوشت یکی از مهم‌ترین گنجینه‌های هنری جهان برای همیشه تغییر کرد. پشت در، دو مرد در لباس پلیس ایستاده بودند که به نگهبانان اعلام کردند برای بررسی یک گزارش مزاحمت به آنجا آمده‌اند.
ورود مرگبار و فریب نگهبانان
بر اساس قوانین سخت‌گیرانه موزه، نگهبانان تحت هیچ شرایطی نباید در آن ساعت شب در را به روی کسی باز می‌کردند. اما آن‌ها فریب لباس ماموران قانون را خوردند و در را باز کردند. سارقان به محض ورود، با بهانه‌ای عجیب به یکی از نگهبانان گفتند: «قیافه‌ات آشناست، آیا حکم جلبی برایت صادر شده؟» و سپس به او دستبند زدند. پس از دستبند زدن به نگهبان دوم، تازه هویت واقعی خود را فاش کردند و گفتند: «این یک سرقت است».
آن‌ها بدون استفاده از هیچ‌گونه سلاح گرم و بدون نیاز به شکستن درهای ورودی، چشم و دهان نگهبانان را با نوار چسب بستند و آن‌ها را به بخش‌های جداگانه‌ای در زیرزمین موزه منتقل کردند. از آن لحظه، این دو سارق دقیقاً ۸۱ دقیقه زمان داشتند تا در سکوت مطلق، نقشه خود را در موزه‌ای که در سال ۱۹۰۳ توسط یک مجموعه‌دار ثروتمند آمریکایی بنا شده بود، اجرا کنند.
غارت شاهکارها در تاریکی مطلق
ایزابلا استوارت گاردنر، بنیان‌گذار موزه، وصیت کرده بود که چیدمان آثار هنری هرگز نباید تغییر کند؛ اما سارقان با بی‌‌رحمی تمام این قانون را زیر پا گذاشتند. آن‌ها ۱۳ اثر هنری با ارزشی بیش از ۵۰۰ میلیون دلار را به سرقت بردند.
بیشترین آسیب به «اتاق هلندی» وارد شد، جایی که سارقان آثار زیر را هدف قرار دادند:
- تابلوی «مسیح در طوفان دریای جلیل»، تنها نقاشی منظره دریایی شناخته‌شده از رامبرانت.
- نقاشی «بانو و آقایی سیاه‌پوش»، شاهکار دیگری از رامبرانت.
- تابلوی «کنسرت» اثر یوهانس ورمیر (یکی از ارزشمندترین آثار دزدیده شده، چرا که تنها ۳۶ نقاشی از این هنرمند در جهان وجود دارد).
- یک نقاشی منظره اثر گوفرت فلینک (که در ابتدا تصور می‌شد اثری از رامبرانت است).
- یک ظرف برنزی باستانی چینی (Gu).
در بخش‌های دیگر موزه نیز سرقت ادامه یافت:
- در «گالری کوتاه»، ۵ طرح کوچک از ادگار دگا و یک نشان عقاب برنزی متعلق به پرچم‌های دوره ناپلئون دزدیده شد.
- در «اتاق آبی»، یک پرتره کوچک اثر ادوارد مانه به سرقت رفت.
معماهای حل‌نشده: از انتخاب‌های عجیب تا بوم‌های پاره
نحوه اجرای این سرقت پر از تناقض و معماست. سارقان برای بیرون بردن تابلوهای بزرگ از موزه، وقت خود را صرف باز کردن قاب‌ها نکردند، بلکه بوم‌های نقاشی را با چاقو بریدند و قاب‌های خالی را روی زمین رها کردند.
از سوی دیگر، انتخاب آثار بسیار عجیب بود. آن‌ها از خیر ارزشمندترین اثر هنری موزه، یعنی تابلوی «تجاوز به اروپا» اثر تیسین گذشتند، اما در عوض اشیایی با ارزش مالی بسیار کمتر مانند نشان عقاب ناپلئونی را با خود بردند.
میراثی از قاب‌های خالی
سارقان پیش از خروج در ساعت ۲:۴۵ بامداد، نوارهای دوربین‌های مداربسته و داده‌های حسگرهای حرکتی را با خود بردند تا هیچ ردی به جا نگذارند. تازه در ساعت ۸:۱۵ صبح روز بعد بود که پلیس واقعی به موزه رسید و نگهبانان را در زیرزمین پیدا کرد.
امروز، با گذشت بیش از سه دهه و بررسی ده‌ها مظنون از جمله اعضای مافیای بوستون، اف‌بی‌آی هنوز نتوانسته است هیچ‌کس را در این رابطه دستگیر کند و هیچ‌یک از آثار پیدا نشده‌اند. موزه گاردنر جایزه‌ای ۱۰ میلیون دلاری برای اطلاعاتی که منجر به بازگشت این گنجینه‌ها شود تعیین کرده است. تا آن روز، قاب‌های خالی همچنان بر دیوارهای این موزه آویزان هستند؛ نمادی از جای خالی هنر و یادآوری تلخ از بزرگترین معمای حل‌نشده دنیای هنر.
